ERKP nedir?

Safra ve pankreas kanalı, genellikle ortak bir havza oluşturarak, onikiparmak bağırsağının ikinci kısmında yer alan ve memebaşı şeklinde bir çıkıntı olan “papila Vateri” isimli anatomik bölgeye açılır. Papila Vateri’ye açılmadan hemen önce oluşturdukları havzaya ise “ampula Vateri” ismi verilir.

ERKP, safra ve pankreas kanallarına uygulanan endoskopik işleme verilen isimdir. Standart mide endoskopisindeki gibi endoskop ağızdan girilir, yemek borusu ve mide geçilerek onikiparmak bağırsağına ulaşılır, onikiparmak bağırsağının ikinci kısmında yer alan “papila Vateri”den girilerek safra ve pankreas kanallarına ulaşılır. ERKP’de sadece endoskoptan alınan görüntüden değil aynı zamanda floroskopiden de faydalanılır. Floroskopi, basit haliyle, sürekli ve anlık görüntü alınabilen bir rontgen cihazıdır. Endoskopiden farklı olarak floroskopinin, X ışınları ile çalıştığı için, radyasyon riski mevcuttur.

 

ERKP ne işe yarar?

ERKP, safra kanalları ve pankreas hastalıklarında hem tanı hem de tedavi yöntemi olarak kullanılan bir işlemdir. Ancak, ileri düzeyde gelişmiş ve herhangi bir girişim gerektirmeden uygulanabilen tanı yöntemlerinin (özellikle MRKP yani manyetik rezonans kolanjipankreatografi) kullanıma girmesi ile birlikte, ERKP’nin tanısal özelliği geri plana itilmiştir. Gerçekten de, günümüzde ERKP artık sıklıkla tedavi amacıyla kullanılır.

ERKP ile safra ve pankreas kanalına girilerek kanallara rontgende parlayan bir madde (kontrast madde) verilir. Bu sayede, tüm kanalların anatomisi izlenir ve kanallarla ilgili anormal durumlar tanımlanabilir. Tedavi amacıyla yapılan ERKP (terapötik ERKP) ile birçok safra yolu ve pankreas hastalığı tedavi edilebilir.

 

ERKP ile tedavi edilebilen hastalıklar nelerdir?

ERKP safra ve pankreas kanalına müdahaleyi gerektiren çoğu hastalığın tedavisinde önemli bir yere sahiptir. Bunları şöyle özetleyebiliriz:

 

ERKP’nin avantajları nelerdir?

ERKP öncesi dönemde, bu gün ERKP ile tedavi edilebilen hastalıkların çoğunun tedavisi için büyük ve sıkıntılı ameliyatlar yapılırdı. Karaciğer, safra yolları ve pankreas ameliyatlarının aksine ERKP genellikle genel anestezi gerektirmez; hafif anestezi (sedoanaljezi) altında uygulanabilir. Sedoanaljezi için Anestezi hekimi damardan bazı ilaçlar vererek hastanın bilincini bulanık hale getirir ve ağrı duymasını engeller. Bu sırada hastanın şuuru tamamen kapalı değildir ve verilen komutlara uyabilir.

ERKP’de karında veya safra yollarında herhangi bir kesi yapılmadığı için kesinin iyileşmesi ile ilgili sorunlar yaşanmaz. İşlemden sonra anestezinin etkisi kalkınca, eğer işlem sorunsuz geçmiş ise, birkaç saatlik bir gözlem sonrasında evine gidebilir ve normal hayatına dönebilir.

Safra veya pankreas kanalının açıklığını sağlamak için bu kanallardan onikiparmak bağırsağına dek uzanan ince tüpler yerleştirilir. Bu sayede, hastanın vücut sıvıları yine vücutta kalır. Bunun iki önemli avantajı, vücut sıvısının kaybedilmemesi ve dışarıda herhangi bir tüpün olmamasıdır.

Bazı durumlarda ERKP sayesinde hastanın ameliyat ihtiyacı tamamen ortadan kaldırılabilir. Örneğin, daha önce safra kesesi ameliyatı olmuş bir kişide safra kanallarında tıkanıklığa yol açan bir taş mevcutsa, ERKP ile bu taş çıkartılabilir; böylece, zaten safra kesesi olmadığı için, hastanın herhangi bir ameliyat olmasına gerek kalmaz.

 

ERKP’nin dezavantajları ve riskleri nelerdir?

Şimdi de madalyonun öteki yüzüne bakalım. Her ne kadar endoskopik bir işlem olsa da, ERKP çok ciddi ve cerrahiye yakın bir işlemdir. Nadiren de olsa ölümcül olabilen bazı sorunlara yol açabilir.

Öncelikle, ERKP’nin başarısında işlemi yapan endoskopistin deneyimi çok önemlidir. ERKP konusunda belirgin tecrübeye sahip endoskopistlerin yaptığı işlemlerde hem başarı oranı daha yüksektir hem de sorun çıkma olasılığı daha düşüktür.

Tüm endoskopi işlemleri sırasında, ağız yolu kullanıldığı için, hastanın solunumu bundan az veya çok etkilenir. Yaşlı, solunum veya kalp problemi olan hastalar bunu kaldıramayabilir ve işlemi daha tamamlanmadan sonlandırmak gerekebilir. Bu durumda, işlem başka bir seansa bırakılır veya başka tedavi yöntemleri denenir.

Standart mide endoskopisinde olduğu gibi, endoskop ile sırasıyla ağız boşluğu, boğaz, yemek borusu ve mide geçilerek onikiparmak bağırsağına ulaşılır. Bu aşamalar sırasında yemek borusu, mide veya onikiparmak bağırsağında delinme meydana gelebilir. Bu durumda hastanın acil olarak ameliyat edilmesi gerekir.

Daha önce bahsettiğim üzere, gerek safra gerekse pankreas kanalına giriş kapısı onikiparmak bağırsağının ikinci kısmındaki “papila Vateri” adı verilen anatomik yapıdır. Papila Vateri’nin ortasında yer alan açıklık oldukça dardır ve çevresindeki kaslar nedeniyle sürekli kapalı halde durur. Endoskopik aletlerin bu açıklıktan geçmesi veya büyük safra taşlarının buradan çıkartılması için bu açıklığı büyütmek gerekebilir. Bu amaçla, bu açıklık özel endoskopik cihazlarla kesilerek veya tam bu açıklık içinde özel bir balon şişirilerek genişletilir. Bu işlem sırasında bağırsak duvarından kanama veya bağırsak duvarında delinme meydana gelebilir. Kanamaya endoskopik olarak müdahale yapılır ve genellikle de kanama rahatça kontrol altına alınır. Ancak, işlemden sonra kanama tekrarlayabilir ve yeni bir endoskopik müdahaleyi veya kan naklini gerektirebilir. Delinme ise daha ciddi bir sorundur. Bu delinmelerin çoğu çok küçük boyuttadır ve basit tıbbi tedavilerle tamamen iyileşir. Ancak, nadiren de olsa bu delinmeler karın içinde yerel veya yaygın enfeksiyona yol açabilirler. Bu durumda da, endoskopik, radyolojik ve cerrahi tedavi gerekli olabilir. Hatta, çok nadiren de olsa, tüm çabalara rağmen bu durum ölümle sonuçlanabilir.

ERKP sırasında yapılan işlemlere veya kullanılan kontrast maddeye bağlı olarak ani pankreas iltihaplanması (akut pankreatit) gelişebilir. ERKP’ye bağlı pankreatit hastaların büyük bir kısmında hafif veya ılımlı bir seyir izler. Ancak, nadiren de olsa, ERKP’ye bağlı pankreatit çok şiddetli seyredebilir. Hastanın uzun süre hastanede yatmasına ve hastaya ek girişimler yapılmasına neden olabilir. Hatta, çok nadiren de olsa, şiddetli akut pankreatit nedeniyle hasta kaybedilebilir.

ERKP sırasında, daha önce de bahsettiğim üzere, floroskopi adı verilen ve rontgen ışınları ile çalışan bir cihaz kullanılır. Dolayısıyla, hasta belli bir miktar radyasyona maruz kalır. Bu durum gebeler için önemlidir. Ancak, eğer zaruriyet söz konusu ise, gebeliğin belli dönemlerinde gerekli önlemler alınarak ERKP işlemi yapılabilir.

 

ERKP işlemi için uygun olmayan hastalar kimlerdir?

Yukarıda bahsettiğim gibi, radyasyon maruziyeti nedeniyle ERKP’nin gebelerde kullanımı sınırlıdır. Sadece zorunluluk halinde, gebeliğin belli dönemlerinde ve gerekli önlemler alınarak yapılabilir.

Daha önce üst sindirim sistemi (yemek borusu, mide, bağırsak) ameliyatı geçirmiş kişilerde normal anatomi ortadan kalktığı için ERKP mümkün olmayabilir.

ERKP’de endoskop ağız yoluyla yemek borusu ve mideye ulaştığı için, bu yolların herhangi bir yerinde tıkanıklık (örneğin tümöre bağlı) varsa, endoskop ilerletilemeyebilir ve bu nedenle ERKP yapılamayabilir.

ERKP kanamaya eğilimi olan kişilerde (bazı kan sulandırıcıları kullananlar, ağır hastalar, hemofili hastaları) ancak ilgili uzmanların onayı altında ve gerekli hazırlıkları takiben yapılabilir.

 

ERKP yapıyor musunuz?

Hayır.